Het bloedbad onder de Iqar3iyen door de Zwarte Sultan

Een volksverhaal uit de traditie van de Iqar3iyen

Een zekere sultan moulay Yacoub besloot op een dag zijn troon op te geven ten gunste van zijn zoon, die ook wel Sultan el-Khol (= de Zwarte Sultan) werd genoemd. Vervolgens reisde de oude sultan door het land om her en der te genieten van de baraka van prestigieuze corfa (= religieuze adel). Op een gegeven moment kwam hij bij het gebied van de confederatie van de Iqar3iyen, waar de mannen van de substam Ait Shishar de sultan niet herkenden en moulay Yacoub dwongen om te gaan dansen. Blijkbaar voelde moulay Yacoub zich hierdoor diep vernederd en zinde vervolgens op wraak. Hij stuurde daarop een postduif naar zijn zoon, de Zwarte Sultan, met de boodschap: “Maak daar je baard maar nat, en kom je dan hier scheren” (= dit is een roep om hulp).

De Zwarte Sultan organiseerde een harka (= expeditieleger) om de schuldigen te straffen. Aangekomen in de buurt van de Iqar3iyen, zette hij de hoefijzers van de paarden achterstevoren. Met deze list hoopte hij dat bij het zien van de sporen van omgekeerde hoefijzers, de Iqar3iyen hiermee te laten geloven dat de ruiters het gebied al hadden verlaten om zo de Iqar3iyen makkelijker te kunnen verrassen. Echter in deze list trapten de Iqar3iyen mooi niet en deze zochten vervolgens hun toevlucht in de bergen, waar het moeilijk was voor de Sultan om de opstandelingen daarvandaan te verdrijven.

De sultan begon zijn belegering. De Iqar3iyen op hun beurt besloten ook gebruik te maken van een list. Ze gaven een koe tarwe als voer en vervolgens lieten ze de koe naar het kamp van de belegeraars gaan. Een soldaat van de sultan ving deze en nadat het dier werd geslacht, ontdekte de soldaat tot zijn grote verbazing dat de koe niet gevoerd werd met stro, maar met tarwe. En tarwe was juist voedsel voor de mensen en werd normaal niet gebruikt als dierenvoer. De soldaten brachten de koe naar de sultan en deze zei: deze “awlad el 7ram” hebben zelfs (voedsel)voorraden met hen meegenomen, ze kunnen zelfs hun dieren voeren met graan. Ze zijn dus bestand tegen een lange belegering.

Maar in plaats van het legerkamp op te breken en te verlaten, zoals de Iqar3iyen hadden gehoopt, besloot de sultan echter om opnieuw gebruik te maken van een list. Hij nam een geslachte en kaalgeplukte kip en plaatste deze op zijn hoofd. Vervolgens ging hij naar de Iqar3iyen en vertelde hen: “Kom van die berg af, ik zweer jullie op de 3ahd (= goddelijke eed, bij het in gebreke blijven van de 3ahd wordt de goddelijke vloek over zich uitgeroepen), dat er met dit hoofd mag gebeuren wat er mag gebeuren. Kom naar beneden en ik zal hier en daar een qaid aanstellen…” enz.

De sultan wees met zijn hand naar het hoofd van de kip. Vanuit hun schuilplaats hoog in de bergen geloofden de Iqar3iyen dat de sultan zijn eigen hoofd bedoelde ipv. die van de kip. Wanneer zij zich dan bewust worden van de list, is het echter al te laat. De sultans soldaten omringden de Iqar3iyen, waarop de sultan het beval gaf om alle mannen en jongens van de Iqar3iyen te doden. Slechts 1 jongen genaamd Hammar* wist te ontkomen aan het bloedbad, aangezien zijn moeder hem had vermomd als een meisje.

De sultan keerde terug naar zijn hoofdstad. Hij beval zijn onderdanen om te verhuizen naar het gebied van de Iqar3iyen en om met de weduwen te trouwen. Daarom wordt er gezegd dat de Iqar3iyen sinds die tijd “mama’s kindjes” zijn. In een andere variant van dit verhaal, wordt ook wel eens gezegd dat vrouwen het land van hun gedode echtgenoten overnamen, zodat het doorgegeven kon worden aan hun kinderen.

Analyse van het volksverhaal volgens Raymond Jamous

Wij zullen in het volgende onderdeel de verhouding corfa/sultan analyseren, waarmee het verhaal begint en wij zullen hier stilstaan bij de thema’s betreffende de tegenstelling sultan/onderdanen.

Wij zullen eerst opmerken dat het verhaal enkele verdraaiingen bevat tav. de historische werkelijkheid. Moulay Yacoub is een sultan van de el Muwahidun dynastie. Hij is dus niet van crif origine zoals het verhaal wel veronderstelt. Nadat hij een legendarische persoon was geworden, werd hij ook wel Sultan el-Khol, oftewel  de Zwarte Sultan genoemd. Echter in de traditie van de Iqar3iyen wordt er onderscheid gemaakt alsof het 2 verschillende historische figuren zijn geweest die geplaatst worden in een vader/zoon relatie. Enfin, uit de geschiedenis van Marokko is het niet meer mogelijk om te achterhalen of het bloedbad van de Iqar3iyen daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Maar het belang van dit verhaal zit hem voor ons in de ideologische waarde hiervan. In dit verhaal komt namelijk tot uiting hoe de Iqar3iyen aankeken tegen hun relatie met een sultan van crif origine. En vanuit dit perspectief zullen wij dit verhaal ook analyseren.

Door de ex-sultan van crif origine moulay Yacoub te verplichten om te gaan dansen, heeft de gemeenschap van de stam van Ait Shishar het niveau van moulay Yacoub verlaagt tot dat van simpele musici, of imdyazen. Deze imdyazen behoorden tot een groep zeer geminachte families binnen de samenleving; zij waren de enigen die in het openbaar dansen en zingen. De crif sultan had hierop kunnen handelen, zoals mannen van zijn stand/niveau zouden handelen, door bijvoorbeeld een goddelijke vloek uit te spreken over de schuldigen en zich daarmee te wreken. Echter hij handelt op een hele andere manier: hij doet een beroep op zijn zoon, de Zwarte Sultan. Deze arriveert en belegert de (gehele) confederatie van de Iqar3iyen, alsof door de heiligschennis jegens zijn vader door enkele personen van de Iqar3yien, deze zich hebben schuldig gemaakt aan een opstand tegen zijn eerbare autoriteit. In deze context lijkt moulay Yacoub een dubbelrol te spelen als tevens ook de Zwarte Sultan. Waarbij dus een sultans rol wordt gereduceerd tot dat van een tussenpersoon als zijn dubbelganger. Wij vonden bij de beschrijvingen van ceremonies betreffende het huwelijk ook een gelijksoortig aspect : tijdens deze rituelen, drijven jongeren de spot met de pasgetrouwde, die in deze omstandigheden mouray-es-sultan wordt genoemd.

Dit onderdeel van het verhaal vormt ook een parabel met de situatie van een anarchie als gevolg van de dood van een sultan. In beide gevallen vormt de handeling van heiligschennis door de stammen een bedreiging voor de goddelijke orde en moet daarom streng bestraft worden. Dat betekent dat de Iqar3iyen, door de spot te drijven met de dubbelganger van de sultan, op een symbolische wijze (karakter-)moord hebben gepleegd op de sultan, wat tegelijkertijd ook een van de ergste vormen is van heiligschennis jegens een soevereine vorst van crif origine. Men zou dan de uiterst heftige reactie van de sultan enigszins kunnen inschatten.

In het vervolg van het verhaal, vinden wij een gelijkenis met de gebeurtenissen, die in gang worden gezet bij een troonopvolging. In de eerste fase van het gevecht, begeven de sultan en de Iqar3iyen zich op hetzelfde niveau. De gebruikte listen van beide partijen zijn van dezelfde aard. Echter de laatste list van de sultan wijst op een andere betekenis. Door met zijn hand te wijzen op de geslachte kip, lijkt de sultan aan te geven dat hij een offer wilt brengen op dezelfde manier zoals de Iqar3iyen dat gewend waren. De uitroeiing van deze Iqar3iyen neemt de waarde aan van een goddelijk offer om het bloed af te spoelen van de eerdere heiligschennis die zij hebben begaan. Maar bij deze vernietigende gebeurtenis worden de vrouwen gespaard en blijft het landbezit (via de erfopvolging van de weduwen) intact, vrouwen en grond blijven 2 bronnen van vruchtbaarheid en welvaart. Door mannen te sturen vanuit de binnenlanden van Marokko om deze vrouwen te bevruchten, wordt de sultan als het ware hun symbolische echtgenoot en vader en tevens de symbolische vader van hun kinderen. Zijn symbolische zonen zullen de plaats innemen van de mannen die hij heeft gedood. De vernietiger wordt de bevruchter. Wij zien hier het dubbele aspect van de baraka (= goddelijke kracht) van de sultan in terug, zowel dat van ritueel geweld alsook van bron van leven.

Toch wijst het einde van het verhaal op een continuïteit op lokaal niveau van de Iqar3iyen. Deze continuïteit wordt dubbel gewaarborgd door de grond en door de vrouwen, de externe echtgenoten zijn (slechts) de biologische verwekkers. Daarom benoemen Iqar3iyen zichzelf tot kinderen van vrouwen, en vormen via hun (vrouwelijke) tussenschakel, kinderen van het grondgebied van Iqar3iyen.

Zodoende nemen de Iqar3iyen op wereldlijk niveau de rol van symbolische zonen van de sultan aan, echter op lokaal niveau blijven zij “mama’s kindjes” en dus kinderen van de grond van Iqar3iyen. Door de Iqar3iyen hun grondgebied en hun vrouwen te sparen, zijn deze 2 verboden domeinen bevrucht met zijn baraka, hiermee door de jaren heen de duurzaamheid versterkt van de confederatie. In deze context benadrukt men het belang van het verboden domein, dat eveneens het domein van de baraka is. Dit is ook de drempel, het omkeerpunt tussen het wereldlijke niveau en het lokaal niveau. Door de aarde en de vrouwen te bevruchten, laat de sultan eveneens aan elke aryaz (= man) zien dat deze zorg dient te dragen voor het verdedigen van het verboden domein als toetsing voor hun eer. Zodoende zal de baraka van de sultan niet alleen diens autoriteit rechtvaardigen, maar tegelijkertijd waarborgt de baraka ook een voortzetting van het systeem van eer bij de Iqar3iyen.

* Het element van de als enige ontsnapte jongen genaamd Hammar kon in de analyse niet verklaard worden en blijft vooralsnog onduidelijk.

Honneur et Baraka – Raymond Jamous

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: